Onderhanden werk in de bouw: wat is het en hoe bereken je het?

Loopt een klus over de jaarwisseling heen, dan moet je bij je jaarafsluiting iets met dat halve werk. Dat heet onderhanden werk. De hoofdregel in het kort: de Belastingdienst wil dat je de winst op een lopende klus voortschrijdend neemt. Is een klus op 31 december voor de helft klaar, dan zet je de helft van de afgesproken prijs op je balans, en daar gaan de termijnen af die je al hebt gefactureerd. Zo valt de winst in het jaar waarin je het werk doet, niet pas in het jaar van de laatste factuur.

Wat is onderhanden werk?

Onderhanden werk is werk dat op de balansdatum nog niet kan worden afgesloten. Voor de meeste zzp'ers en kleine aannemers is dat 31 december. Denk aan een verbouwing die in november begon en in februari wordt opgeleverd: je hebt al uren en materiaal in de klus gestoken, misschien al een of twee termijnen gefactureerd, maar het werk is nog niet af.

Fiscaal maakt het niet uit of je met een aanneemsom werkt (aanneming van werk) of een opdracht uitvoert (overeenkomst van opdracht): in beide gevallen waardeer je het lopende werk inclusief het deel van de winst dat erbij hoort.

De regel: voortschrijdende winstneming

Sinds 2007 staat in de Wet inkomstenbelasting dat je onderhanden werk waardeert op het deel van de afgesproken vergoeding dat bij het gedane werk hoort (artikel 3.29b). Voor een bv geldt via de vennootschapsbelasting dezelfde regel. De Belastingdienst zegt het zo: je mag niet wachten met winstneming tot het werk of de opdracht is afgerond. Is een opdracht voor de helft klaar, dan activeer je de helft van de overeengekomen prijs.

In die waarde horen alle kosten die je aan de klus kunt toerekenen: je arbeid, materiaal, materieel, werk van derden, plus een redelijk deel van je algemene kosten. Daarbovenop komt het deel van de winst dat bij het gedane werk hoort.

Zo bereken je het in 4 stappen

1. Zet de cijfers van de klus op een rij: de aanneemsom, de totale kosten die je verwacht, en de kosten die je tot 31 december al hebt gemaakt.
2. Bepaal hoe ver de klus is. Een veelgebruikte manier is kosten tot nu toe gedeeld door de totale verwachte kosten.
3. Reken de waarde van het onderhanden werk uit: de aanneemsom maal dat percentage. Dat is hetzelfde als je gemaakte kosten plus hetzelfde deel van de verwachte winst.
4. Trek de gefactureerde termijnen eraf. Wat overblijft, is het saldo dat op je balans komt.

Een rekenvoorbeeld

Stel, je hebt een verbouwing aangenomen voor 60.000 euro (exclusief btw). Je verwacht 48.000 euro kosten, dus 12.000 euro winst. Op 31 december heb je 30.000 euro kosten gemaakt.

• Voortgang: 30.000 / 48.000 = 62,5 procent.
• Waarde onderhanden werk: 62,5% × 60.000 = 37.500 euro. Dat is 30.000 euro kosten plus 7.500 euro winst.

Wat er dan met je winst gebeurt, hangt af van hoeveel je al hebt gefactureerd:

	Al 30.000 euro gefactureerd	Al 45.000 euro gefactureerd
Waarde onderhanden werk	37.500 euro	37.500 euro
Af: gefactureerde termijnen	30.000 euro	45.000 euro
Saldo op je balans	7.500 euro nog te factureren	7.500 euro vooruitgefactureerd
Winst in jaar 1 met onderhanden werk	7.500 euro	7.500 euro
Winst in jaar 1 als je alleen naar facturen kijkt	0 euro	15.000 euro

In jaar 2 maak je de resterende 18.000 euro kosten en factureer je de rest. Dan valt de overige 4.500 euro winst in dat jaar. Over beide jaren samen is je winst in alle gevallen 12.000 euro. Onderhanden werk verandert dus niet hoeveel winst je maakt, wel in welk jaar die meetelt.

Heb je meer gefactureerd dan het werk waard is, zoals in de rechterkolom, dan is het saldo negatief: je hebt vooruitgefactureerd. Vraag je boekhouder hoe je dat in je balans en aangifte verwerkt.

Waarom dit ertoe doet voor je winst per klus

Termijnfacturen zeggen weinig over hoe een klus er werkelijk voor staat. Factureer je aan het begin een grote aanbetaling, dan lijkt een klus in december winstgevender dan hij is; loop je met factureren achter, dan lijkt hij slechter. Pas als je de waarde van het gedane werk naast de gemaakte kosten en de gefactureerde termijnen legt, zie je of een lopende klus op koers ligt. Dat is dezelfde vergelijking die je bij nacalculatie maakt, alleen halverwege de klus in plaats van achteraf.

Verwacht je verlies op een klus?

Weet je op 31 december al dat een klus verlies gaat opleveren, bijvoorbeeld omdat de kosten flink uit de hand lopen, dan kun je daar volgens goed koopmansgebruik al rekening mee houden met een verliesvoorziening. Hoe en wanneer dat mag, bespreek je met je boekhouder.

Kleinere bedrijven en kleine klussen

De Belastingdienst heeft samen met brancheorganisaties een uitwerking gemaakt met vereenvoudigde manieren om onderhanden werk te waarderen, onder meer voor kleinere bedrijven en kleinere projecten. Een korte looptijd is daarbij geen reden om de winst niet voortschrijdend te nemen. Welke methode bij jou past, bespreek je met je boekhouder; houd je daarna wel consequent aan dezelfde manier.

Hoe Klusinzicht hierbij helpt

Onderhanden werk opstellen begint bij cijfers per klus. Klusinzicht laat per opdracht zien wat je overhoudt na materiaal, onderaanneming en uren, en welke facturen bij die klus horen. Zo heb je aan het eind van het jaar per lopende klus de kosten en de gefactureerde termijnen bij de hand voor je boekhouder.